Bağımlılık türleri maddelerin beden üzerindeki etkilerine göre değişmektedir.

Madde bağımlılığından bahsedildiğinde insanda ruhsal, fiziksel ve davranışsal çeşitli değişikliklere yol açan birtakım maddeler kastedilir. Bu maddeler uyarıcı, uyuşturucu, halisünatif, yasal ve illegal gibi bir çok tasnife tabi tutulmaktadır ve bağımlılık türleri de bu tasnife göre yapılır . Her bilim disiplininin bu maddelere yaklaşımı farklılık gösterebilir. Bu yazıda maddelerin beyin üzerindeki etkilerine göre ve madde türlerine göre bir tasnif yapılmıştır.

Sigara Bağımlılığı

Sigarayı bıraktıktan sonra ortaya çıkan yoksunluk belirtileri “nikotin yoksunluğu” olarak ele alınır. Uzun süreli ve kalıcı nikotin alımı sonucu nöroadaptasyon ortaya çıkar. Zaman içinde beyinde nikotin reseptörlerinin artmasıyla nikotinin bazı etkilerine tolerans gelişir ve bu tolerans sonucu sigara bırakıldığında nikotine bağlı kesilme belirtileri ortaya çıkar. Nikotin yoksunluğu kriterleri kullanımın bırakılmasının veya azaltılmasının ardından 24 saat içinde aşağıdaki bulgulardan dört veya daha fazlasının ortaya çıkmasıdır.

1. Disforik ya da depresif duygudurum

2. İnsomnia(uyuyamama hastalığı)

3. İritabilite, sinirlenme ya da öfkelenme

4. Anksiyete

5. Düşünceleri yoğunlaştıramama

6. Huzursuzluk

7. Kalp hızında artma

8. İştah artması ya da kilo alma

Akciğer kanseri olanların büyük bir bölümü  tütün kullananlardan oluşmaktadır. Akciğer kanseri sigaranın etken maddesi katran ile ilişkilidir. Bunun dışında tütün içenlerde mesane kanseri görülme oranı kullanmayan1lara gör  iki kat daha yüksektir. Gebelikte sigara yada tütün kullanımı erken doğuma, bebek ölümüne ve düşük doğum ağırlığına sahip bebeklerin doğmasına neden olmaktadır. Sigara firmalarının özellikle ergenleri hedef aldığı bilinmektedir. Ergenlerin hedef alınmasının en  önemli nedenlerinden birisi , alışkanlık kazanmalarının kolay olmasıdır. Reklamların önemli bir kısmı ergenlere yöneliktir. Bu nedenle ergenlik döneminin bazı özelliklerinin bu reklamlar da kullanılarak gençlerin istismar edildiği söylenebilir.

Alkol, Barbütürat, Benzodiazepin, Tipi Bağımlılık

Alkolik: “Alışılmışın dışında alkol içen, bunun sonucunda bedensel, ruhsal ve toplumsal sağlığı bozulan; buna rağmen alkol alma isteğini durduramayan, tedavi edilmesi gereken kişidir.”

 

Alkol (Etanol, Metanol, glikol Maddeleri),Barbütürat (Genel anestezi ve epilepsi tedavisinde kullanılan, teskin edici özellikleri  olan maddeler), Benzodiapezin (Yatıştırıcı ilaçlar) bu grupta yer almaktadır. Belirli ve düzenli kullanımlarının bağımlılığa yol açtığı kabul edilmektedir. Bu maddelerle ilgili bağımlılık oluşma süresi, kullanılan miktara göre değişmektedir. Alkol , midede gastrit ve ülser, karaciğerde büyüme, yağlanma ve siroz, bağırsaklarda vitamin emiliminin azalması ve beslenme bozuklukları, sinir hücrelerinde hasar ve felç, kas güçsüzlüğü ve bunama, alkol koması ve ölüm.

Alkol:   Alkol aslında bir uyuşturucudur. İnsanların bedensel, ruhsal ve sosyal yaşamlarını ve boyutlarını bozan, alışkanlık yapan bir sıvıdır. Vücuda girdikten hemen sonra emilerek kana karışır. Kana karışan alkol tüm vücudu etkisi altına alır ve insanlara değişik etkiler yapar.

Alkolün etkileri; Bedensel,ruhsal,ahlaki,sosyal,ekonomik,karakter ve davranış bozuklukları şeklinde açıklanabilir.

Alkol beyni % 17 oranında küçültmektedir.

Dünyada yaklaşık 2 milyar kişi alkollü içki tüketmektedir.

Bunların yaklaşık 76 milyon kadarında alkol kullanım bozukluğu (alkol kötüye kullanımı, alkol bağımlılığı) olduğu düşünülmektedir ve alkol kullanımına bağlı olarak yılda 1,8 milyon kişi hayatını kaybetmektedir.

Ülkemizde ilk kez alkol kullanma yaşının 11’lere indiği ve ülkemizde 17 milyon civarında alkol kullanan kişinin bulunduğu belirtilmektedir.

Kişilere ve mala karşı işlenen suçların birçoğunun altında, alkol kullanımı yatmaktadır. Alkol kullanan kişiler alkollü oldukları zaman bilinçlerini yitirmektedirler.

Bilinçlerini yitiren kişiler her türlü tehlikeye açık hale gelir. Uyuşturucu maddeler teklif edildiği zaman, HAYIR deme şansları ortadan kalkar. Bu yüzden Uyuşturucu Madde Satıcıları, alkol ve türevlerinin kullanıldığı mekânların çevresinde, uyuşturucu madde satarlar.

Opyat Tipi Bağımlılık

 

 (Morfin, eroin, kodein, metadon maddeleri) Bu gruptaki maddelerin bağımlılık yapma oranı çok yüksektir. Afyon ve Türevleri ( afyon, morfin, eroin, kodein, metadon) uyuşturucu olarak tabir edilen maddeler.

Afyon

 Haşhaş kozasının çizilmesi suretiyle akan beyaz özsuyundan elde edilmektedir. Afyonun birleşiminde % 10 Morfin, % 0,5 Kodein, % 0,6 Narkotin bulunur. Afyon kullanıldıktan kısa bir süre sonra ; varsa ağrıları giderir, fakat bu kısa sürer, ardından; mide bulantısı, baş dönmesi, kalp atışı ve solunumda yavaşlama görülür.

Morfin

Afyonun kimyasal yollarla ayrılmasından elde edilir. Tıpta doktor kontrolünde kullanılır, bunun dışında kullanılması yasaktır. Aşırı doz morfin kullanılmasında kullanıcı; önce depresyon geçirir, göz bebekleri kısılır, nabız ve solunum yavaşlar, kalp atışı düzenini kaybeder. Kullanımdan kısa süre sonra ölüm meydana gelebilir.

Eroin

Afyondan elde edilen baz morfinin, çeşitli kimyasal işlem ve süreçlerden geçirilmesi neticesi elde edilir. Eroin kısa bir süre kullanım devresinden sonra kesin bağımlılık yapan bir uyuşturucu türüdür. Eroin uyuşturucular arasında en etkili ve en tehlikeli olanıdır. Eroin kullananlarda ; Terleme ve kalpte çarpıntı görülür, vücudun  direnci kırılır, diz, bel ve başında şiddetli ağrılar başlar, iştahı kapanır ve gücünü kaybeder, gözlerindeki canlılık kaybolur, sürekli dalgın halde ve dünya ile olan alakasını yitirir, yaşayan bir ölüden farksız hale gelir. Sokakta mal, beyaz, toz, beyaz kelebek, kağıt üstü, h (eyç). junk, haşhaş, staff, charlie, kireç, kar, cevher, kız, beyaz Peynir, ilaç, something olarak isimlendirilmektedir. Eroin kullanım yöntemleri olarak tütün ve nargile,yiyecek ve içeceklerin içerisinde, enjektör, buruna çekme yöntemini kullanırlar.

Esrar Tipi Bağımlılık

Esrar bitkisi

(Canabis , Marihuana, Haşhaş):  Esrarın kullanıldığında anında yaşamsal organlara ulaştığı , uzun süre vücutta kalmaya devam ettiği ve fiziksel bağımlılık yaptığı kanıtlanmıştır. Yasadışı maddeler arasında sıklıklı kullanılan madde esrardır. Esrar hint kenevirinden elde edilir. Kurutulmuş ve parçalanmış yaprakları, tohumları, toz halinde veya kahverengi,sıkıştırılmış kalıplar halinde satılır. Sigara gibi sarılarak ve sigara tütününe karıştırılarak içilir.Kullanıcılar arasında ‘joint’, ot, yada marihuana adı ile anılır.

İçildikten sonra geçici bir gevşeme, konuşkanlık, kendini iyi hissetme,müzik ve renk algısında artma gibi etkiler görülür. Esrar alındığı zaman yağ dokusunda birikir,bir hafta sonra bile etkin madde bedende kalmaya devam eder. Esrar kullanımını takiben kişinin refleksleri bozulur, araba kullanamaz, dikkat gerektirecek işleri yapamaz. Eğer bu tür işler yapılmaya kalkışılırsa ciddi sorunlara neden olabilir. Esrarın bellek üstüne etkisi çok fazladır. Kişinin düşünme, öğrenme ve sorun çözme yetisini azaltır. Bu etkileri ergenlerde daha belirgindir.

Bazı araştırma sonuçlarına göre, ergenlik döneminde esrar kullanımının psikososyal  işlevler  üzerinde daha olumsuz etkileri olduğu saptanmıştır. Esrarın uzun süre kullanımı bronşit ve akciğer kanseri gibi solunum yolları hastalıklarına yol açabilir. Bağımlılık yapıcı bir madde olmadığına dair iddialar bulunmasına rağmen, esrar bağımlılık yapar. Esrar, diğer bağımlılık yapıcı maddeleri kullanmaya geçiş için bir basamak oluşturur. Esrar kullanımının psikoza yol açabildiği ve diğer ruhsal rahatsızlıkları artırma riski olduğuna dair bulgulara rastlanmaktadır.

Esrar kullanım şekli olarak; tütün ve nargile, yiyecek ve içeceklerin içerisine koyma ve kova yöntemi tercih edilir.

Kokain Tipi Bağımlılık

Koka yaprağından kimyasal yolla elde edilir. Kokain son derece şiddetli bir uyarıcıdır. Hızla metabolize olduğu gibi ( vücudun bir parçası olma durumu), aşırı dozda alınması da ölüme yol açmaktadır. Hızla gelişen bir bağımlılık sürecine sahiptir. Uyarıcı özelliğe sahip olduğundan vücutta zamanından önce yıpranmaya ve dokuların ölmesine neden olur. Etkileri: Gözbebekleri büyür, kalp atışları ve tansiyon yükselir, konuşkanlık verir, yorgunluk hissini azaltır, yüksek dozda alınınca bulantı ve kusma olur. Kokainin  kullanım yöntemleri olarak tütün ve nargile, yiyecek ve içeceklerin içerisinde, enjektör, buruna çekme yöntemini kullanırlar.

Uyarıcı Tipi Bağımlılık( psikostimulan ilaçlar)

Amphetamin, methlyphenidate vb ilaçlar bu grupta yer almaktadır. Uyku bozukluklarının, aşırı hareketlilik sorunu gibi klinik sorunların tedavi süreçlerinde kullanılan bu ilaçların, zayıflama ve uykusuzluk gibi öznel sorunların çözümü için kötüye kullanıldığı görülmektedir. Kötüye kullanım durumlarında doz aşırılığı ölüme yol açabilmektedir.

Hallusinojen Tipi Bağımlılık

Halüsinasyon oluşturan, LSD, mescalin gibi maddelerdir. Bağımlılık sürecinin oluşumu ve gelişimi ile ilgili çalışmalar hala devam etmektedir. Sentetikler (Ecstasy,Captagon,Methamfetamin) Ecstasy; Merkezi sinir sistemini uyaran amfetamin türevi, halüsinasyonlara da sebep olabilen sentetik bir uyuşturucudur. Albenisini artırmak, sevimli ve güzel göstermek amacıyla, yaygın olarak beyaz, pembe, kırmızı, yeşil, bej renkleri mevcuttur. Tanınmış araba markalarının logoları, popüler çizgi film kahramanları, hayvan resimleri, ticari marka simgeleri, uluslar arası kullanılan işaretler, yüz figürleri vb.) bulunmaktadır.  Tablet , kapsül, toz veya sıvı şeklindedir. Bilinen sokak isimleri: ex, ix, kanat, uçuş, balık

Ecstasy kullanıcılarında görülen etkiler: Aldıktan 20-60 dakika arası etkisi başlar. Geçici güç artışı, abartılı keyif hali, iştahsızlık, uyku ihtiyacının azalması, halüsinasyonlar görme, huzursuzluk, gerginlik, kan basıncında ve vücut ısısında yükselme, kalp atışında yavaşlama görülür.

Solunan Uçucu Tipi Bağımlılık

Uçucu maddeler kolaylıkla bulunabilir. Çünkü bu maddelerin satılması yasaldır. Ucuz olması nedeni ile de kullanılması yaygındır. Yaygın olarak kullanılan uçucu  maddeler aşağıda belirtilmiştir.

  • Boyalar ve boyalarda kullanılan tiner
  • Yapıştırıcılar
  • Çakmak gazı olarak kullanılan bütan gazı
  • Kuru temizlemede kullanılan maddeler
  • Benzin
  • Yazı yazarken kullanılan silgiler

    Bu maddelerin kullanım şekiller ve kullanıcıya etkileri şöyledir: Tiner genellikle torba içine konur ve oradan koklanarak kullanılır. Yapıştırıcılar ise bir kumaşa emdirilir ve oradan koklanır. Uçucu maddeler kullanıldığında sahte neşe hali, sakinlik duygusu, hayaller görülmesine yol açabilir. Etkileri arasında ciddi bir sarhoşluk, denge bozukluğu, yürüme güçlüğü sayılabilir. Beyin üzerine doğrudan toksin etkisi yaptığı için oldukça zararlıdır. Öğrenme üstüne olumsuz etkileri nedeni ile çocukların kullanması sorunu daha da artırmaktadır. Bağımlılık potansiyelleri de yüksektir. Uçucu madde koklayanlarda ani ölümlerde meydana gelir. Maddenin beyin ve kalp üzerindeki olumsuz etkilerinden dolayı ani ölümler meydana gelebilir. Saldırgan ve tehlikeli davranışlar uçucu madde kullananlar arasında sık olarak gözlenir.

Uçucu madde sadece sokak çocukları arasında kullanıldığı düşüncesi yanlıştır. Bu maddeler artık her yaşta ve sosyo- ekonomik düzeyde kullanılan bir madde haline gelmiştir. Uçucu maddeler, sarhoşluk, denge bozukluğu, yürüme güçlüğüne neden olabilirler. Baş ağrısı, bulantı, kusma gibi belirtilerin yanında, tıkanma ve boğulma nedeniyle ani ölümlerde meydana gelebilir. Dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü, kavrama yeteneğinde bozulma gibi olumsuz etkileri vardır. Beyinin yapısını değiştirirler.

 


Bağımlılıkla ilgili daha fazla bilgi


 

Özet
Bağımlılık türleri maddelerin beden üzerindeki etkilerine göre değişmektedir.
Başlık
Bağımlılık türleri maddelerin beden üzerindeki etkilerine göre değişmektedir.
Özet
Bağımlılık türleri maddelere göre değişmektedir. Her maddenin insan bedeni üzerinde farklı etkisi vardır. Bu türleri ana kategorilerde değerlendirebiliriz.
Yayıncı adı
Uyuşturucu Gerçekleri

Bunları da sevebilirsiniz